Rano wstajemy o 5, bo do pracy na drugim końcu miasta jest godzina dojazdu. Ciężkie powietrze doprawione niemałą ilością dwutlenku węgla zalega w płucach. I choć chcemy wziąć oddech pełną piersią, to w połowie czujemy kłucie w okolicach serca lub łopatek. Odkasłujemy. Nie wiemy co nam dolega, lekarz w gruncie rzeczy twierdzi, że jesteśmy zdrowi. W pracy czujemy niepokojące bóle międzyżebrowe. Słyszymy, że to normalne, „nerwobóle, proszę się zrelaksować i samo przejdzie”. Kolejny miesiąc, a my tak samo bezradni jak wcześniej – wszystkie metody, jakie próbowaliśmy, zawiodły. Jednocześnie gonimy za awansem i ciśniemy nadgodziny ile lokomotywa dała, by wreszcie móc odłożyć na wakacje, mieć godną emeryturę albo stworzyć stabilne finanse przed sprowadzeniem na świat dzieci.
Znów, kolejny długi, tłoczny dzień. Wydaje się, że nie mają one końca. Wracamy z pracy, zupełnie wyczerpani. Mimo że odkładamy telefon, to zaraz ktoś dzwoni, żeby dogadać szczegóły spotkania, które ma się odbyć jutro. Później jeszcze ciocia na kawę, organizacja świąt, pomoc rodzeństwu albo przyjaciółce. Wreszcie siadamy. Jest 21:00 i żeby się wyspać, za godzinę się trzeba położyć – no to kolacja, kąpiel i kolejny dzień stracony. Rano znów jedziemy samochodem po asfaltowej ulicy. W przerwie w pracy scrollujemy swoje ulubione media, i chyba jest to jedyna rzecz, która trzyma nas przy zdrowych zmysłach, ta jedna dawka uśmiechu. Ale po 15 minutach musimy znów wrócić do trybu mróweczki i kultu pracy.
Miasto, a właściwie nasze ukochane betonowe labirynty to:
– hałas, ciągłe trąbienie, krzyk, pikanie świateł na pasach;
– ciągły pośpiech, by zdążyć na autobus, spotkanie biznesowe, do apteki przed zamknięciem;
– niekończąca się ilość informacji (bo nawet jeśli chcemy się odmóżdżyć scrollując, to i tak ładujemy w swoje umysły tonę losowych wiadomości o świecie);
– niekończąca się dostępność dla otoczenia, do takiego stopnia, że czujemy się rozrywani przez oczekiwania innych;
– wielozadaniowość, pamiętanie o wszystkim i przeciążenie.
Jak więc mamy się regenerować? Jak nie oszaleć w karuzeli bodźców?
To częsta trudność cywilizacyjna i nie bój się, nie jesteś z tym sam/a. Według Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 roku 22276 tysięcy osób zamieszkiwało tereny urbanistyczne – ogromne betonowe labirynty, do których zjeżdżamy za pracą, studiami, znajomymi czy po prostu lepszą przyszłością. Wśród wieżowców, kamienic i niemalże identycznych blokowisk ciężko się nie zgubić, a jeszcze ciężej utrzymać dobrostan psychiczny.
Ekrany, Internet, w którym możemy znaleźć wszystko, zwiększające się zaludnienie zmuszające nas do coraz to gęstszej zabudowy mieszkalnej i przemysłowej, to wszystko jest zgoła nowe dla człowieka – a przynajmniej ewolucyjnie przystosowujemy się wolniej, niż się rozwijamy jako ludzkość. Jesteśmy w ciągłym trybie alarmowym; gotowi zareagować walką i ucieczką. Takie pobudzenie organizmu wręcz wypala jego zasoby. Bycie chronicznie w gotowości nie wychodzi nam na zdrowie.
Warto zerknąć wstecz; gdy mieliśmy jeszcze polanę z drzewem, pod którym bawiliśmy się w młodości, jak biegaliśmy przez pola pszenicy, jak jeździliśmy z rodzicami nad jezioro i ojciec kazał nam koniecznie wstać o 4, żeby udawać, że łowimy ryby, kiedy tak naprawdę siedzieliśmy w ciszy, patrzyliśmy na wodę i słuchaliśmy rytmicznej pieśni ptaków, koników polnych i szumu traw. Mamy sentyment do wspomnień, przez który marzymy w trudnych chwilach o wygodnym dzieciństwie bez odpowiedzialności.
Ale czy na pewno chodzi tylko o sentyment?
Tzw. green space (lasy, polany, zarośnięte tereny górskie) i blue space (morze, jeziora, rzeki, akweny) wspomagają dobrostan psychiczny i fizyczny człowieka – tak, dokładnie! Wpływają nie tylko na naszą podświadomość, ale także fizyczność (!) ograniczają wydzielanie w naszym organizmie hormonu stresu – takiego chochlika o imieniu Kortyzol, który napomina nam o niektórych rzeczach, ale gdy jest z nami 24/7 staje się wyniszczającym życie potworem (dokładnie jak ex, prawda? ;)). Potrafi napsuć krwi i to dosłownie. Nie będę tutaj tłumaczyć działania kortyzolu; to wymagałoby zdecydowanie za dużo Twojego czasu, a nie mamy go tyle w tej krótkiej przerwie w pracy.
Jeśli potrzebujemy relaksu, zmniejszenia ciągłego stresu, zresetowania uwagi i złego nastroju, powinniśmy wprowadzić więcej natury do naszego życia. Ale nie tak ekscesywnie, żeby pakować się i od razu wyprowadzać w Bieszczady (nie zrozum mnie źle, są przepiękne, ale z czegoś żyć trzeba, a nie każdy jest specjalistą IT na zdalnym). Wyobraź sobie zatem spokój. Co jest Twoim miejscem spokoju? Jedna osoba wyobrazi sobie pomost na jeziorze, inna polanę, ktoś góry i hulający wiatr, a inny zimne morze, ja do tego dorzucę spacer z psem po lesie. Ale czasem „spokój” wyobrażamy sobie pod kołdrą we własnym komfortowym i ciepłym łóżku. I to też jest okej, bo nawet w łóżku możesz poświęcić chwilę na uważność, przyjmijmy, że jest to 5 minut i rozgrywa się poniższy scenariusz:
Właśnie wróciłeś zmęczony z pracy albo szkoły do domu. Jesteś absolutnie przebodźcowany i czujesz, że jak ktoś będzie coś od ciebie chciał, to wybuchniesz, albo w najlepszym wypadku się popłaczesz. Zamykasz się w swojej sypialni. Na klucz. Wczołgujesz się pod kołdrę wypraną w nowym proszku, który pachnie Twoim ulubionym kwiatem. Zamykasz oczy. Wciągasz głęboko ten zapach, powietrze wypełnia całe Twoje płuca. Bardzo powoli wydychasz. Otwierasz oczy. Widzisz swoją monsterę. Zwróć uwagę, czy przybyło dziurek w jej listkach. Czy wychodzi jakiś nowy? A może jej korzenie już latają poza doniczką? Zerknij, czy dobrze rośnie. Zapewne gdyby była człowiekiem, byłaby ci wdzięczna za regularne podlewanie i nawóz. A kto Ciebie podlewa i daje ci paliwo do działania? Potrzebujesz wody i składników odżywczych tak samo jak ona. Zaplanuj sobie spokojny, ciepły posiłek. W jadalni z widokiem na drzewa, na których teraz ptaki wiją sobie gniazda i śpiewają, by znaleźć swojego życiowego partnera. Otwórz okno albo usiądź na balkonie, ławeczce przed blokiem. Znów zamknij oczy, weź oddech, dotknij swojego jedzenia, powąchaj, posmakuj. Jakie ono jest? Czym smakuje? Czy czujesz wszystkie składniki i przyprawy w efekcie końcowym? Och, i jak ptaszki pięknie, rytmicznie śpiewają.

Jak widzisz: nie potrzebujemy żadnej wycieczki na cudowną Islandię, żeby zanurzyć się w pięknie otoczenia
Wystarczy nam kontakt z naturą. Las, park, ogród, balkon z kwiatami, łąka, kilka drzew w parku dla psów, Twój mały kącik dla monstery i skrzydłokwiatu w rogu ciasnej sypialni. Nie musimy pakować się na weekend w góry. Już zwykły odpoczynek w otoczeniu piękna kwiatów redukuje chroniczny stres i pomaga wyciszyć przeciążony organizm.
Wpływ natury to przebadane zmiany w organizmie
Zmniejszenie ilości intensywnych bodźców, naturalność dźwięku, zieleń dla oczu, spokojne i swobodne poruszanie się bez pośpiechu, poczucie wiatru na swojej skórze, przestrzeni wokół, a także oderwanie się od obowiązków, ekranów, stresorów. Chroni przed rozwojem chorób cywilizacyjnych, jest skuteczną profilaktyką zaburzeń nastroju i odciąża system poznawczy człowieka, ułatwia poprawę wydolności fizycznej, a zwykłe „grzebanie w ziemi” poprawia naszą odporność przez bakterie wspomagające mikrobiom jelitowy, podobnie olejki eteryczne pochodzące z drzew. Nawet stres i ból ulegają zatarciu, gdy mamy kontakt z naturą. Jedno z badań dowiodło, że pacjenci, którzy patrzyli jedynie przez okno na naturę, doświadczali mniejszego bólu, niż ci, którzy tej natury wcale nie obserwowali, co oznacza, że obecność i doświadczanie terenów zielonych łagodzi odczuwanie bólu. A wystarczy być, dotykać, czuć, słuchać – zaangażować swoje zmysły w naturę, ale też w kontemplowanie piękna zamieszczonego na zdjęciu.
Dzięki temu wzbudzamy u siebie pozytywne emocje, spokój, przyjemność, zmniejszamy napięcie i budujemy poczucie teraźniejszości i kontaktu z otoczeniem. Zależy to również od jakości terenów zielonych, więc zarówno warto inwestować w skwery, palmiarnie, papugarnie, jak i w swój własny mały zielony kącik.
Pozwolę sobie wspomnieć o badaniach dotyczących japońskich „kąpieli leśnych” (tzw. shinrin-yoku) i ich oddziaływaniu na poziom kortyzolu u badanych. Jest to „zanurzanie się” w leśnym gąszczu wszystkimi swoimi zmysłami i skupienie wyłącznie na tym, bez żadnych rozpraszaczy, ekranów, stresorów. Ma udowodnione właściwości regeneracyjne dla ludzkiego organizmu, a japońscy lekarze stosują ją nawet jako wspomaganie leczenia w przypadku nowotworów!.
Dla kogo?
Wyniki wskazywały wyjątkowo duże zmiany u osób 65+, które miały choroby przewlekłe (cukrzyca, nadciśnienie, etc.). Świetnie wpływały terpeny, które drzewa wydzielają do powietrza, walczą one z przewlekłymi stanami zapalnymi. Wychodzenie na powietrze oczywiście jest profilaktyką niedoboru witaminy D3, która wpływa na nasze samopoczucie. A pozycja siedząca, którą uwielbiają studenci, gracze i pracownicy biurowi, powoduje zaburzenia metaboliczne i może być jednym z czynników wspierających zachorowalność na otyłość, która wiąże się nie tylko z niższą samooceną, ale też z gwałtownym wzrostem stanów zapalnych organizmu i ścieńczeniem kory mózgowej i istoty białej w obszarach odpowiedzialnych za poczucie nagrody i sprawujących władzę nad apetytem. Wywołuje to problemy z motywacją i pogorszeniem jakości nauki nowych rzeczy. Podejmując się analizy działania wyżej wskazanych mechanizmów, można stwierdzić, że ruch i pozycje inne niż stojąca oraz leżąca przeciwdziałają rozwojowi depresji i lęków.
Czy natura i ruch wyleczą zaburzenia?
Nie. Natura może poprawić ogólny dobrostan człowieka, polepszyć samopoczucie, którym trzeba się zajmować regularnie. Jeden wyjazd pod namiot nie sprawi, że pozbędziemy się depresji na dobre. Potrzebujemy regularnych sesji uważności na świeżym powietrzu, sesji integracji z naturą. Jednakże, dawkowanie i sposób doświadczania natury nie są uniwersalne. Są to rzeczy indywidualne, które muszą sprawiać nam radość, by faktycznie działać.
Jak zatem korzystać z natury świadomie?
Przejść się na spacer po parku kilka razy w tygodniu, kontemplując piękno roślinności i słuchając śpiewu ptaków, można dotykać kory drzew. W trakcie pracy bądź przerwy, kiedy czujemy się przeciążeni, zrobić sobie pauzę i spędzić czas na spoglądaniu na roślinność za oknem, pejzażach czy kwiatach doniczkowych. Analizować kształt, woń, kolor. Nie trzymać telefonu; zostawić go w domu, a jeśli nie możemy, to głęboko w torbie albo plecaku. Nieśpiesznie obserwujmy otoczenie podczas przechadzek po terenach zielonych. Stwórzmy w mieszkaniu kącik pełen roślin, na balkonie, parapecie, a jeśli dysponujesz ogrodem; zasadź coś, co uznajesz za piękne. W weekend przejdź się do lasu na kilka godzin, nad jezioro czy kąpielisko leśne. Zjedz swój ulubiony posiłek na zewnątrz, a na randkę idź do parku, palmiarni albo ogrodu botanicznego. I pamiętaj! Staraj się czuć świat wszystkimi 5 zmysłami!

Jeśli zaintrygowały Cię formy pozytywnego oddziaływania na dobrostan psychiczny jednostki, zerknij do bibliografii albo wyszukaj: aromaterapia, kąpiele leśne, przewlekły stres, kortyzol, dystres, rośliny pochłaniające metale ciężkie, terpeny. Wybrane przeze mnie artykuły stanowczo rozszerzają tę skromną publikację i są dostępne w formie PDF w Internecie, np. w Google Schoolar.
Jeśli jesteś natomiast osobą, na którą nie działa zwykłe poprawianie dobrostanu, skonsultuj się ze specjalistą odpowiedniej dziedziny. Zdrowie psychiczne i fizyczne to nie żarty i jeśli nie możesz wstać z łóżka, to najlepszym krokiem nie będzie wyjście pobiegać (sic!), tylko sięgnięcie po pomoc. A nad dobrostanem możemy popracować, kiedy już ustabilizujemy zdrowie lekami i psychoterapią. Nie bój się wyciągnąć rękę po pomoc i zawalczyć o siebie.
Autor: Weronika Monika Kondel, studentka psychologii na Wyższej Szkole Bezpieczeństwa z siedzibą w Poznaniu, ambitna dziewczyna z sercem dla ludzi i zwierząt, a także z nieidealnym życiem, które systematycznie ujarzmia pisaniem.
Bibliografia:
- Przewodnik po ćwiczeniach na zewnątrz, projekt w ramach aktywności fizycznej GREENPE 2024-2025, pod okiem koordynatora Dr Marka Vaczi, s. 1-10 (za: Marcelle i inni, 2020)
- Kąpiele leśne receptą na dobre zdrowie, Mikołaj Jalinik i Sławomir Bakier, Politechnika Białostocka
- Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 roku. Informacje statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego
- Wpływ środowiska naturalnego na dobrostan człowieka – przegląd narracyjny, Aldona Molęda i Marzena Majchrowska, Politechnika Wrocławska,
DOI: https://doi.org/10.13075/mp.5893.01634



